Fuzje i przejęcia spółek w polskim prawie i w rejestrze

Czym są fuzje i przejęcia

W języku rynku „fuzje i przejęcia” to jedno określenie na całą rodzinę transakcji. W języku prawa to kilka różnych instytucji. Fuzja w ścisłym sensie to łączenie spółek, po którym przynajmniej jedna z nich przestaje istnieć. Przejęcie to zwykle nabycie udziałów, akcji albo przedsiębiorstwa, po którym spółka działa dalej, ale ma nowego właściciela.

Różnica jest praktyczna. Przy łączeniu znika podmiot i jego numer KRS zostaje wykreślony. Przy nabyciu udziałów spółka zachowuje numer, a zmienia się lista jej wspólników. Dla kogoś, kto śledzi rynek, to dwa zupełnie inne sygnały w rejestrze.

Łączenie spółek według art. 492 KSH

Art. 492 § 1 KSH zna dwa sposoby łączenia spółek.

• Łączenie przez przejęcie. Spółka przejmująca przejmuje spółkę przejmowaną, a wspólnicy spółki przejmowanej dostają udziały albo akcje spółki przejmującej. Spółka przejmowana zostaje wykreślona z rejestru.
• Łączenie przez zawiązanie nowej spółki. Dwie lub więcej spółek tworzy nową spółkę, na którą przechodzi wszystko, co miały. Spółki łączące się znikają, a w KRS pojawia się nowy podmiot.

Spółka przejmująca albo nowo zawiązana wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółek, które znikają (art. 494 KSH). To sukcesja uniwersalna: umowy, długi, pozwolenia co do zasady przechodzą bez osobnych przeniesień.

Podział i przekształcenie spółki

Podział działa w odwrotnym kierunku niż łączenie. Art. 529 KSH przewiduje podział przez przejęcie, przez zawiązanie nowych spółek, połączenie tych dwóch dróg oraz podział przez wydzielenie, w którym spółka dzielona przenosi tylko część swoich aktywów i pasywów i działa dalej. Wydzielenie często poprzedza sprzedaż jednej linii biznesu.

Przekształcenie (art. 551 KSH) to zmiana formy prawnej, na przykład spółki komandytowej w spółkę z o.o. albo spółki z o.o. w spółkę akcyjną. Spółka przekształcona staje się nią z dniem wpisu do rejestru. Przekształcenie nie zmienia właściciela, ale bywa krokiem przed wejściem inwestora albo przed emisją akcji.

Asset deal i share deal

Poza procedurami KSH przejęcie biznesu odbywa się zwykle na dwa sposoby.

• Share deal to nabycie udziałów albo akcji spółki. Kupujący przejmuje spółkę razem z jej historią, umowami i zobowiązaniami.
• Asset deal to nabycie przedsiębiorstwa albo jego zorganizowanej części na podstawie art. 55¹ Kodeksu cywilnego. Kupujący wybiera, co nabywa, a spółka sprzedająca może dalej istnieć jako pusta struktura.

Jak przebiega połączenie spółek

Łączenie spółek ma ustawowy porządek. Zarządy uzgadniają na piśmie plan połączenia (art. 498 i 499 KSH). Plan co do zasady bada biegły, a spółki ogłaszają go w Monitorze Sądowym i Gospodarczym albo udostępniają bezpłatnie na swojej stronie internetowej (art. 500 KSH). Potem wspólnicy albo akcjonariusze każdej spółki podejmują uchwałę o połączeniu, zwykle większością dwóch trzecich głosów (art. 506 KSH). Połączenie następuje z dniem wpisu do rejestru właściwego według siedziby spółki przejmującej albo nowo zawiązanej (art. 493 § 2 KSH).

To ważne dla kogoś, kto patrzy w dane. Ogłoszony plan połączenia jest sygnałem na kilka tygodni przed samym wpisem. Wpis jest datą, od której połączenie działa prawnie.

Kiedy potrzebna jest zgoda UOKiK

Większe transakcje wymagają zgłoszenia koncentracji do Prezesa UOKiK. Obowiązek powstaje, gdy łączny obrót światowy uczestników w roku poprzedzającym zgłoszenie przekracza 1 mld euro albo łączny obrót na terytorium Polski przekracza 50 mln euro. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów przewiduje też wyłączenia, na przykład gdy obrót przejmowanego w Polsce jest niewielki. Transakcji objętej obowiązkiem nie wolno zamknąć przed zgodą, więc postępowanie przed UOKiK wydłuża drogę do wpisu w KRS.

Jak fuzje i przejęcia widać w KRS

Każda kategoria zostawia inny ślad w odpisie.

• Przy łączeniu i podziale w dziale pierwszym odpisu pojawia się wzmianka o połączeniu lub podziale z oznaczeniem spółek uczestniczących, a spółki, które znikają, dostają wykreślenie.
• Przy share deal w spółce z o.o. zmienia się rubryka wspólników. Odpis pokazuje wspólników, którzy mają co najmniej 10 procent kapitału zakładowego, z liczbą i wartością udziałów.
• Przy przekształceniu powstaje nowy wpis z informacją o spółce przekształcanej.
• Często zmienia się też zarząd i rada nadzorcza, co bywa pierwszym widocznym skutkiem zmiany właściciela.

Od zdarzenia do wpisu mija zwykle od kilku dni do kilku tygodni. Wniosek o wpis zmiany składa się w ciągu 7 dni od zdarzenia, a sąd rejestrowy ma ustawowy termin na jego rozpatrzenie, który w praktyce bywa dłuższy.

Czego rejestr nie pokazuje

KRS nie pokazuje ceny transakcji ani warunków umowy. Nie widać w nim akcjonariuszy spółki akcyjnej, poza jedynym akcjonariuszem. Asset deal zwykle nie zmienia nic we wpisie sprzedającego. Rejestr nie mówi też, kto stoi za spółką celową, która nabyła udziały. To widać dopiero, gdy połączymy kilka wpisów i dokumentów w jedną historię.

Jak śledzimy fuzje i przejęcia w NajbogatsiInfo

Codziennie pobieramy odpisy spółek obserwowanych osób, a raz w tygodniu resztę bazy. Każdą zmianę wspólników, wzmiankę o połączeniu i nowy wpis przypisujemy do osoby i opisujemy jako ruch: przejęcie, sprzedaż udziałów, wejście do spółki, wyjście ze spółki albo nowa spółka. Każdy ruch ma datę zdarzenia, datę wpisu, sygnaturę i link do odpisu.

Rodzaj ruchu wybierasz w filtrze strumienia ruchów. Alert przychodzi w porannym skrócie w planie Obserwator albo od razu po wykryciu w planie Analityk. Wynik pobierasz do CSV albo XLSX. Jak traktujemy dane z rejestrów, opisujemy w źródłach danych, a praktykom procesu transakcyjnego poświęcamy osobną stronę o transakcjach M&A.

Najczęstsze pytania