Przejęcie spółki od umowy do zmiany w rejestrze

Czym jest przejęcie spółki

W mowie potocznej przejęcie to każda sytuacja, w której spółka zmienia właściciela. Prawnie trzeba odróżnić dwie rzeczy. Pierwsza to łączenie przez przejęcie z art. 492 § 1 pkt 1 KSH, po którym spółka przejmowana przestaje istnieć. Druga, znacznie częstsza, to nabycie udziałów albo akcji: spółka działa dalej pod tym samym numerem KRS, a zmienia się jej wspólnik.

Na tej stronie zajmujemy się drugim przypadkiem. Procedurę łączenia spółek opisujemy na stronie o fuzjach i przejęciach.

Kiedy mówimy o kontroli

Kontrola zależy od tego, ile głosów potrzeba do podjęcia ważnych uchwał. W spółce z o.o. zmiana umowy wymaga co do zasady większości dwóch trzecich głosów (art. 246 § 1 KSH), a w spółce akcyjnej zmiana statutu wymaga trzech czwartych głosów (art. 415 § 1 KSH). Umowa spółki może przewidywać surowsze wymogi. Dlatego kupujący, który ma ponad połowę głosów, rządzi bieżącymi sprawami, ale do pełnej swobody potrzebuje zwykle więcej. Najprostszy przypadek to nabycie wszystkich udziałów, po którym spółka staje się jednoosobowa.

Umowa i jej forma

Przejęcie spółki z o.o. odbywa się na podstawie umowy zbycia udziałów. Art. 180 KSH wymaga dla niej formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Wyjątek dotyczy spółek zawiązanych przez system S24, w których umowę można zawrzeć w tym systemie.

Przy spółce akcyjnej sprawa wygląda inaczej. Akcje spółek niepublicznych od 1 marca 2021 roku są zapisane w rejestrze akcjonariuszy, a przeniesienie akcji staje się skuteczne z chwilą wpisu nabywcy do tego rejestru. Rejestr akcjonariuszy prowadzi podmiot uprawniony, na przykład dom maklerski, i nie jest jawny dla każdego tak jak KRS.

Zgody, które bywają potrzebne

• Zgoda spółki albo wspólników. Umowa spółki z o.o. może uzależnić zbycie udziałów od zgody spółki albo inaczej je ograniczyć (art. 182 KSH). W spółce akcyjnej podobne ograniczenia dotyczą akcji imiennych i wynikają ze statutu.
• Prawo pierwszeństwa i prawo pierwokupu. Umowa spółki często daje pozostałym wspólnikom prawo do nabycia udziałów przed osobą z zewnątrz.
• Zgoda Prezesa UOKiK. Koncentrację zgłasza się, gdy łączny obrót światowy uczestników w roku poprzedzającym zgłoszenie przekracza 1 mld euro albo łączny obrót w Polsce przekracza 50 mln euro, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. Bez zgody transakcji objętej obowiązkiem nie wolno zamknąć.
• Zgody kontrahentów i banków. Część umów, na przykład kredytowych albo dystrybucyjnych, zawiera klauzulę zmiany kontroli, która wymaga zgody drugiej strony.

Skuteczność wobec spółki i rejestr

Nabywca udziałów staje się wspólnikiem wobec spółki od chwili, gdy spółka otrzyma zawiadomienie o przejściu udziału z dowodem tej czynności (art. 187 KSH). Zarząd wpisuje zmianę do księgi udziałów i składa do sądu rejestrowego nową listę wspólników (art. 188 KSH). Wniosek o wpis zmiany składa się w ciągu 7 dni od zdarzenia, elektronicznie przez Portal Rejestrów Sądowych. Wpis ma charakter ujawniający, więc przejęcie działa prawnie wcześniej, niż pojawi się w odpisie.

Podatek od nabycia udziałów

Kupujący udziały płaci co do zasady podatek od czynności cywilnych w wysokości 1 procenta wartości rynkowej, w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Ustawa przewiduje zwolnienia, na przykład dla sprzedaży przez firmy inwestycyjne. Tekst ustawy jest w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.

Po czym poznać przejęcie w odpisie KRS

Pojedyncza zmiana rzadko mówi wszystko. Przejęcie widać najlepiej, gdy kilka zmian pojawia się pod tym samym numerem wpisu albo w krótkim odstępie.

Pułapki interpretacji

Zmiana wspólników nie zawsze jest sprzedażą. Gdy pod tym samym wpisem rośnie kapitał zakładowy, a dotychczasowi wspólnicy zachowują swoje udziały, nowy wspólnik najpewniej objął nowe udziały w podwyższonym kapitale. Pieniądze trafiły wtedy do spółki, a nie do sprzedającego. Ten wariant opisujemy na stronie o emisji akcji i podwyższeniu kapitału.

Drugi częsty przypadek to przeniesienie udziałów w obrębie rodziny albo do spółki holdingowej lub fundacji rodzinnej tego samego właściciela. Formalnie zmienia się wspólnik, ale kontrola zostaje w tych samych rękach. Rozpoznajemy to po powiązaniach osób i podmiotów, a nie po samej zmianie wpisu.

Trzecia pułapka dotyczy wspólników mniejszościowych. Ustawa o KRS każe ujawniać w odpisie wspólników z udziałem co najmniej 10 procent kapitału zakładowego. Wspólnik, który kupił mniej, może być widoczny dopiero na liście wspólników w aktach rejestrowych.

Co dzieje się ze spółką po zmianie właściciela

Kupujący branżowy zwykle porządkuje strukturę w ciągu roku lub dwóch: zmienia zarząd, ujednolica nazwy, przenosi siedzibę, a czasem łączy spółkę przejętą ze swoją. Od października 2022 roku KSH zna pojęcie grupy spółek i pozwala ujawnić w rejestrze uczestnictwo spółki zależnej w grupie, co bywa kolejnym widocznym krokiem.

Kupujący finansowy, czyli fundusz, zostawia spółkę jako osobny podmiot, powołuje radę nadzorczą i często uruchamia program motywacyjny dla zarządu. Pierwsze sprawozdanie finansowe po przejęciu, złożone w eKRS, pokazuje skutki nowej polityki: inne zadłużenie, wypłatę dywidendy albo jej wstrzymanie.

Jak śledzimy przejęcie spółki w dzienniku ruchów

Codziennie pobieramy odpisy pełne spółek, w których mają udziały obserwowane osoby, a resztę bazy co tydzień. Porównujemy kolejne wpisy i łączymy zmiany pod jednym numerem w jeden ruch. Przejęcie oznaczamy, gdy zmiana daje nowemu wspólnikowi kontrolę, a sprzedaż udziałów, gdy osoba z bazy zbywa część albo całość swoich udziałów. Każdy ruch ma datę zdarzenia, datę wpisu, sygnaturę akt i link do odpisu.

Przejęcia z całego rynku zobaczysz w strumieniu wiadomości biznesowych z filtrem rodzaju ruchu. Przy każdej osobie pokazujemy też, jak przejęcie zmieniło jej szacowaną wartość udziałów po kolejnym sprawozdaniu. Proces całej transakcji, od listu intencyjnego do zamknięcia, opisujemy na stronie o transakcjach M&A.

Najczęstsze pytania